चेन्नई किनारपट्टीवर पुढील वर्षाच्या सुरुवातीला 500 मीटर खोलीपर्यंत 28 टन वजनाच्या स्वदेशी मानवी पाणबुडीचे संचालन दोन भारतीय वैज्ञानिक करणार आहेत. यामुळे खोल समुद्र संशोधनात सक्षम देशांच्या यादीत भारताचा समावेश होणार आहे.
NIOT चे रमेश राजू आणि जतिंदर पाल सिंग ‘मत्स्य-6000’ चालवून ‘डीप ओशन मिशन’अंतर्गत समुद्राच्या रहस्यांचा शोध घेतील.
NIOT चे संचालक बालाजी रामकृष्णन म्हणाले, “यापूर्वी आम्ही ROV ने खोल समुद्राचा अभ्यास केला आहे. पण पहिल्यांदाच 6000 मीटर खोलीपर्यंत मानव जात आहे. सुरक्षा सर्वात महत्त्वाची आहे.”
समुद्रयान प्रकल्प ‘आत्मनिर्भर भारत’चे प्रतीक आहे. दोन वेळा आंतरराष्ट्रीय टेंडर दिले पण तांत्रिक अडचणींमुळे पाणबुडी मिळू शकली नाही. त्यामुळे देशातच निर्माण करण्याचा निर्णय झाला.
“आम्हाला 1000 मीटरपर्यंतची तंत्रज्ञानाची माहिती होती. पण DRDO, CSIR, ISRO यांच्या प्रयोगशाळांमध्ये आवश्यक तंत्रज्ञान उपलब्ध असल्याचे दिसले,” असे रामकृष्णन म्हणाले.
प्रकल्प प्रमुख साथिया नारायणन म्हणाले, “मानवी डोळा आणि निर्णयक्षमता कोणत्याही कॅमेरापेक्षा श्रेष्ठ आहे.”
अमेरिका, रशिया, चीन, जपान आणि फ्रान्स या देशांकडे ही क्षमता आहे. भारत यशस्वी झाल्यास या गटात सामील होईल.
11,098 किमी लांब किनारपट्टी असलेल्या भारतात ‘ब्लू इकॉनॉमी’साठी मोठे प्रयत्न केले जात आहेत.
NIOT कॅम्पसमध्ये मत्स्य–6000 ची निर्मिती सुरू आहे. 2.25 मीटर व्यासाच्या स्टीलच्या गोलकात बॅटरी, आपत्कालीन व्यवस्था, बॅलास्ट टाक्या, प्रोपेलर्स आणि आपत्कालीन बॉय असतील.
प्रथम टप्प्यात मत्स्य–6000 पुढील वर्षी 500 मीटर खोलीत जाईल. 2027 मध्ये ISRO च्या गगनयानसोबत 6000 मीटर खोल डाइव्हची योजना आहे.
ISRO च्या बेंगळुरू प्रयोगशाळेत 80 मिमी जाडीच्या टायटॅनियम गोलकाची निर्मिती सुरू आहे.
मत्स्य–6000 प्रति मिनिट 30 मीटर वेगाने खाली जाऊ शकतो आणि त्यात प्रकाश, खिडक्या, रोबोटिक हात आणि कॅमेरे असतील.
DNV प्रमाणपत्रामुळे हे जगातील सर्वात सुरक्षित खोल समुद्री वाहनांपैकी एक असेल.
ऑगस्टमध्ये भारतीय वैज्ञानिकांनी फ्रेंच ‘नॉटाइल’ मध्ये 5000 मीटर खोलीपर्यंत प्रवास केला, ज्याचा अनुभव आता उपयोगात येत आहे.