बुसान (दक्षिण कोरिया), ३० ऑक्टोबर (एपी):
अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प गुरुवारी चीनचे राष्ट्रपती शी जिनपिंग यांची प्रत्यक्ष भेट घेणार आहेत. जगातील दोन सर्वात मोठ्या अर्थव्यवस्थांच्या नेत्यांसाठी ही बैठक व्यापारातील महिन्यांपासून सुरू असलेले तणाव कमी करण्याची संधी ठरणार आहे.
ट्रम्प यांनी दुसऱ्या कार्यकाळात व्हाइट हाऊसमध्ये परतल्यानंतर ज्या प्रकारे शुल्क (टॅरिफ) वाढवले आणि चीनने त्याला प्रत्युत्तर म्हणून दुर्मिळ खनिजांच्या निर्यातीवर निर्बंध लादले, त्यामुळे या बैठकीचे महत्त्व अधिक वाढले आहे. दोन्ही देशांना आता हे जाणवले आहे की जागतिक अर्थव्यवस्थेचा विस्फोट झाल्यास त्याचा फटका त्यांनाही बसू शकतो.
बैठकीपूर्वी अमेरिकन अधिकाऱ्यांनी संकेत दिले की ट्रम्प यांनी चिनी वस्तूंवर अतिरिक्त १०० टक्के आयातकर लावण्याची जी धमकी दिली होती ती अमलात आणण्याचा त्यांचा हेतू नाही. त्याचवेळी चीननेही दुर्मिळ खनिजांवरील नियंत्रण शिथिल करण्याचे आणि अमेरिकेतून पुन्हा सोयाबीन खरेदी करण्याचे संकेत दिले आहेत.
दक्षिण कोरियाकडे जात असताना एअर फोर्स वनमध्ये ट्रम्प म्हणाले की ते फेंटानिलशी संबंधित शुल्क कमी करण्याचा विचार करत आहेत.
ते म्हणाले, “मला वाटते की ते (चीन) फेंटानिलच्या समस्येत आपली मदत करतील, त्यामुळे मी ते कमी करण्याचा विचार करतो.” पुढे त्यांनी जोडले, “चीनबरोबरचे आमचे संबंध अतिशय चांगले आहेत.” ही बैठक बुसानमध्ये सकाळी ११ वाजता होईल, जे ग्योंगजु पासून सुमारे ७६ कि.मी. दक्षिणेला आहे, जिथे एशिया-पॅसिफिक इकॉनॉमिक कोऑपरेशन (APEC) शिखर परिषद आयोजित केली गेली आहे.
बुधवारी रात्री एपीईसी नेत्यांसोबतच्या जेवणावेळी ट्रम्प माईक्रोफोनवर म्हणताना ऐकू आले की शी यांच्याशी त्यांची बैठक “तीन-चार तासांची” असेल आणि त्यानंतर ते वॉशिंग्टनला परततील.
या आठवड्याच्या सुरुवातीला दोन्ही देशांच्या अधिकाऱ्यांनी क्वालालंपूरमध्ये बैठक घेतली. चीनचे प्रमुख व्यापार प्रतिनिधी ली चेंगगांग यांनी सांगितले की दोन्ही देशांमध्ये “प्रारंभिक सहमती” झाली आहे. अमेरिकेचे खजिनामंत्री स्कॉट बेसेंट यांनीही याला “अत्यंत यशस्वी आराखडा” असे म्हटले. या बातमीमुळे गुंतवणूकदार आणि व्यापाऱ्यांमध्ये काही प्रमाणात दिलासा मिळाला असून अमेरिकन शेअर बाजारही संभाव्य कराराच्या अपेक्षेने वाढला आहे.
जरी दोन्ही नेत्यांचा सूर सौहार्दपूर्ण असला तरी ट्रम्प आणि शी दोघेही अजूनही स्पर्धात्मक मार्गावर आहेत. दोन्ही देश उत्पादन क्षेत्रात, कृत्रिम बुद्धिमत्ता सारख्या नव्या तंत्रज्ञानात, तसेच युक्रेनमधील युद्धासारख्या जागतिक घडामोडींमध्ये वर्चस्व मिळवण्याच्या प्रयत्नात आहेत. ट्रम्प यांनी सूचित केले की ते या बैठकीत तैवानच्या सुरक्षेचा मुद्दा उपस्थित करणार नाहीत.
“या वर्षभर पाहिलेला पॅटर्न पुन्हा दिसत आहे — अल्पकालीन स्थिरतेला धोरणात्मक प्रगती म्हणून दाखवले जात आहे,” असे फाउंडेशन फॉर डिफेन्स ऑफ डेमोक्रसीजच्या चीन कार्यक्रमाचे वरिष्ठ संचालक क्रेग सिंगलटन म्हणाले. “दोन्ही देश फक्त अस्थिरता टाळण्यासाठी सहकार्याचे प्रयत्न करत आहेत, पण खोलवरची स्पर्धा कायम आहे.”
ट्रम्पसाठी दडपण आणण्याचे प्रमुख साधन म्हणजे शुल्क. या वर्षी चीनवर एकूण ३० टक्के नवीन शुल्क लावण्यात आले आहे, ज्यापैकी २० टक्के फेंटानिल उत्पादनाशी संबंधित आहे. मात्र शुल्क दर वारंवार बदलले आहेत. एप्रिलमध्ये त्यांनी ते १४५ टक्क्यांपर्यंत वाढवण्याची घोषणा केली होती, पण बाजाराने नकारात्मक प्रतिक्रिया दिल्यानंतर ती योजना मागे घेतली.
या महिन्याच्या सुरुवातीला, शी यांच्याशी भेटीपूर्वी, ट्रम्प यांनी चीनच्या दुर्मिळ खनिज निर्यात निर्बंधांमुळे १०० टक्के आयातकर लावण्याची धमकी दिली होती.
चीनकडेही प्रभावी शस्त्र आहे — कारण ते जगातील सर्वात मोठे दुर्मिळ खनिज उत्पादक आणि प्रक्रिया करणारे राष्ट्र आहे. ही खनिजे लढाऊ विमाने, रोबोट, इलेक्ट्रिक वाहने आणि इतर उच्च तंत्रज्ञान उत्पादनांसाठी आवश्यक आहेत.
९ ऑक्टोबर रोजी, ट्रम्प-शी बैठकीपूर्वीच चीनने निर्यात नियंत्रण आणखी कठोर केले. यावरून दोन्ही देश परस्परांवर दबाव आणतात आणि नंतर चर्चेच्या माध्यमातून सवलती देतात हे पुन्हा स्पष्ट झाले.
बैठकीनंतरचे घडामोडी देखील महत्त्वाच्या ठरणार आहेत. ट्रम्प वॉशिंग्टनला परत जाणार आहेत, तर शी दक्षिण कोरियात राहून एशिया-पॅसिफिक इकॉनॉमिक कोऑपरेशन शिखर परिषदेत इतर प्रादेशिक नेत्यांशी भेट घेतील, जी शुक्रवारपासून अधिकृतपणे सुरू होईल.
टीडी इंटरनॅशनलचे सीईओ आणि माजी अमेरिकन राजनयिक जे ट्रुसडेल म्हणाले, “शी या संधीचा उपयोग चीनला विश्वासार्ह भागीदार म्हणून सादर करण्यासाठी आणि अमेरिकेच्या शुल्क धोरणामुळे निराश झालेल्या देशांशी संबंध बळकट करण्यासाठी करत आहेत.”