ब्रासिलिया, ब्राझील, नोव्हेंबर 26 (AP) — ब्राझीलचे माजी राष्ट्राध्यक्ष जायर बोलसोनारो यांनी 2022 च्या अध्यक्षीय निवडणुकीत पराभूत झाल्यानंतर सत्तेवर टिकून राहण्यासाठी रचलेल्या कटाचा नेता म्हणून मिळालेली 27 वर्षांची तुरुंगवासाची शिक्षा मंगळवारी भोगण्यास सुरुवात केली — असा घडामोडींचा क्रम, ज्यावर दक्षिण अमेरिकेतील अनेकांनी कधीच विश्वास ठेवला नव्हता.
या प्रकरणाचे निरीक्षण करणारे सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश अलेक्झांड्रे द मोराएस यांनी ठरवले की, बोलसोनारो यांना शनिवारी उड्डाणाचा धोका मानून ज्या फेडरल पोलिस मुख्यालयात प्रतिबंधात्मक अटकेत ठेवण्यात आले, त्याच ठिकाणी त्यांना राहावे लागेल.
ब्राझीलच्या फौजदारी कायद्यानुसार 70 वर्षीय नेत्याला स्थानिक तुरुंगात किंवा ब्रासिलियातील लष्करी तळातील तुरुंग कक्षात हलवण्याचीही मुभा होती.
न्यायाधीश मोराएस यांनी म्हटले की बोलसोनारो यांच्या बचाव पक्षाने सोमवारी सर्व अपील संपवले आहेत. त्यांच्या वकिलांनी खराब आरोग्याचा आधार देत घरगुती अटकेची मागणी केली होती.
ऑगस्टपासून बोलसोनारो हाउस अरेस्टमध्ये होते. शनिवारी “भ्रमामुळे” त्यांनी वेल्डरचा वापर करून त्यांच्या पायातील इलेक्ट्रॉनिक मॉनिटर तोडल्याचा दावा त्यांनी केला होता — परंतु न्यायालयाने हा दावा फेटाळून त्यांची पूर्वअटकेत रवानगी केली.
माजी राष्ट्राध्यक्ष आणि त्यांचे काही सहकारी यांना 2022 च्या निवडणुकीतील पराभवानंतर ब्राझीलची लोकशाही उलथून टाकण्याचा प्रयत्न केल्याबद्दल सर्वोच्च न्यायालयाच्या पॅनेलने दोषी ठरवले.
या कटाचा भाग म्हणून राष्ट्राध्यक्ष लुईझ इनासियो लुला दा सिल्वा, उपराष्ट्राध्यक्ष जेराल्डो अल्कमिन आणि न्यायाधीश मोराएस यांची हत्या करण्याचेही नियोजन होते. तसेच 2023 च्या सुरुवातीस झालेल्या बंडाला प्रोत्साहन देण्याचाही कट होता.
याशिवाय बोलसोनारो यांना सशस्त्र गुन्हेगारी संघटनेचे नेतृत्व आणि लोकशाही व्यवस्थेचे हिंसकपणे उच्चाटन करण्याचा प्रयत्न या आरोपांमध्येही दोषी ठरवण्यात आले.
बोलसोनारो यांनी नेहमीच कोणतेही गैरकृत्य केल्याचे नाकारले आहे.
दोषी ठरवलेल्या इतर दोघांना— ऑगुस्तो हेलेनो आणि पाउलो सेर्जिओ नोरोएरा, हे दोघेही आर्मी जनरल — ब्रासिलियातील लष्करी सुविधांमध्ये त्यांच्या शिक्षेची सुरुवात करण्यासाठी पाठवण्यात आले. माजी गृहमंत्री अँडरसन टोरेस यांना पापुदा तुरुंगात ठेवण्यात आले आहे.
ॲडमिरल अल्मिर गार्नियर यांना ब्रासिलियातील नौदल सुविधांमध्ये शिक्षा भोगावी लागेल.
बोलसोनारो यांचे धावते सहकारी आणि माजी संरक्षण मंत्री वाल्टर ब्रागा नेट्टो, आणखी एक आर्मी जनरल, यांना रिओ दि जानेरोतील लष्करी सुविधांमध्ये ठेवण्यात आले आहे.
न्यायाधीश मोराएस यांनी पुष्टी केली की ब्राझीलच्या गुप्तचर संस्थेचे माजी प्रमुख आणि खासदार अलेक्झांड्रे रामागेम सध्या अमेरिकेत फरार आहेत.
तरीही बोलसोनारो हे ब्राझीलमधील एक महत्त्वाचे राजकीय व्यक्तिमत्त्व आहे. एका स्वतंत्र आदेशामुळे ते 2030 पर्यंत निवडणुका लढवू शकत नाहीत, परंतु सर्वेक्षणांनुसार ते परवानगी दिल्यास पुढील वर्षीच्या निवडणुकीत जोरदार स्पर्धक ठरले असते.
बोलसोनारो हे अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांचे सहकारी आहेत. ट्रम्प यांनी ब्राझीलच्या नेत्यावर झालेल्या खटल्याला “विच हंट” असे संबोधले आहे. जुलैमध्ये अमेरिकेने ब्राझीलच्या काही निर्यातींवर 50 टक्के शुल्क वाढवण्याच्या आदेशात बोलसोनारोचा उल्लेखही होता.
तथापि नंतर दोन्ही देशांतील संबंध सुधारले. लुला आणि ट्रम्पची ऑक्टोबरमध्ये मलेशियातील ASEAN शिखर परिषदेत भेट झाली. बहुतेक वाढीव शुल्क मागे घेण्यात आले.
अमेरिकेने बोलसोनारो यांच्या समर्थनार्थ घेतलेल्या उपाययोजना — ज्यात न्यायाधीश द मोराएस यांच्यावर निर्बंध यांचाही समावेश होता — अपेक्षित परिणाम देऊ शकल्या नाहीत आणि खटला सुरू राहिला. उलट लुला यांची लोकप्रियता वाढली, कारण जनतेला वाटले की ते ब्राझीलची सार्वभौमता जपत आहेत.
बोलसोनारो हे तुरुंगात जाणारे पहिले राष्ट्राध्यक्ष नाहीत. माजी राष्ट्राध्यक्ष मिशेल टेमर (2016–2018) आणि त्यांचे उत्तराधिकारी लुला यांनाही तुरुंगवास झाला होता. फर्नांडो कोल्लोर दे मेलो सध्या भ्रष्टाचाराच्या दोषी ठरवण्यात आल्याने घरगुती अटकेत आहेत.
परंतु बोलसोनारो हे सैनिकी उठावाचा प्रयत्न केल्याबद्दल दोषी ठरणारे पहिले राष्ट्राध्यक्ष आहेत. (AP)