ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ/ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, 2 ਜੁਲਾਈ (ਪੀਟੀਆਈ) – ਭਾਰਤ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਕਈ ਸ਼ਬਦ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ‘ਜੱਗਰਨੌਟ’ ਜਿੰਨਾ ਭਾਰੀ ਸ਼ਬਦ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ।
ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਅਥਾਹ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ – ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਹਵਾਲਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿੰਨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਭਗਤੀ ਦੇ ਤਮਾਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਜੋ 27 ਜੂਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, 5 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੱਗਰਨੌਟ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਕਈ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ੈਂਪੂ, ਮੁਲਿਗਟਾਉਨੀ ਸੂਪ, ਕਮਰਬੰਦ, ਜੋਧਪੁਰਸ ਅਤੇ ਡਾਕੂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਹੈ।
ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਨਿਲ ਧੀਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੱਗਰਨੌਟ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਟਕਰਾਅ ਹੈ, ਦੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲਾ: ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਭਾਰਤ।
ਧੀਰ ਨੇ ਪੀਟੀਆਈ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, “ਰੇਵ ਕਲਾਉਡਿਅਸ ਬੁਚਨਨ ਪਹਿਲੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1800 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਜੱਗਰਨੌਟ’ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ। ਬੁਚਨਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਇੱਕ ਐਂਗਲਿਕਨ ਚੈਪਲੇਨ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕੱਟੜ ਸਮਰਥਕ ਸਨ।”
ਇਸ ਪਾਦਰੀ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਉਸਨੇ ‘ਜੱਗਰਨੌਟ’ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਕੁਝ ਖਤਰਨਾਕ, ਹਿੰਸਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੂਨੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪੰਥ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ। ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ 1800 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਦੇ ਰਥਾਂ ਦੇ ਪਹੀਆਂ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।”
ਜਗਨਨਾਥ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾ ਭਾਸਕਰ ਮਿਸ਼ਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਗਨਨਾਥ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ – ‘ਜਗਤ’ (ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ) ਅਤੇ ‘ਨਾਥ’ (ਸੁਆਮੀ) – ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪਿਛਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਅਟੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਰੋਂਦਦੀ ਹੋਈ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਆਕਸਫੋਰਡ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਾਂਵ ‘ਜੱਗਰਨੌਟ’ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣੀ ਗਈ ਵਰਤੋਂ 1600 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਓ.ਈ.ਡੀ. ਦਾ ਜੱਗਰਨੌਟ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਪ੍ਰਮਾਣ 1638 ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੇਖਕ ਡਬਲਯੂ. ਬਰੂਟਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਰਜ “ਨਿਊਜ਼ ਫ੍ਰਾਮ ਦ ਈਸਟ-ਇੰਡੀਜ਼” ਜਾਂ “ਏ ਵੋਏਜ ਟੂ ਬੰਗਾਲਾ” ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭੋਜਨ ਲੜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਾਰਵਲ ਕਾਮਿਕਸ ਨੇ ਵੀ ਜੱਗਰਨੌਟ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। “ਐਕਸ-ਮੈਨ” ਕਾਮਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਕਿਰਦਾਰ ਜੱਗਰਨੌਟ ਕੋਲ ਅਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਹੈ।
ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨਵੀਨ ਪਟਨਾਇਕ ਨੇ 1 ਦਸੰਬਰ, 2022 ਨੂੰ ਮੇਕ ਇਨ ਉੜੀਸਾ ਕਨਕਲੇਵ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਆਓ, ਜੱਗਰਨੌਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੋ।” ਜਗਨਨਾਥ ਸ਼ਬਦ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ, ‘ਜੈਕੋਨੇਟ’ ਨੂੰ ਵੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਜੈਕੋਨੇਟ ਇੱਕ ਹਲਕਾ, ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੁਰੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਆਕਸਫੋਰਡ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੈਕੋਨੇਟ “ਜਗਨਨਾਥੀ ਜਾਂ ਕਟਕ ਵਿੱਚ ਜਗਨਨਾਥਪੁਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਗਾੜ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।”
ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਵੀ ਕਈ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਆਏ ਹਨ। ‘ਸ਼ੈਂਪੂ’ ਸ਼ਬਦ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਸ਼ਬਦ ‘ਚੰਪੋ’ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਦਬਾਉਣਾ ਜਾਂ ਮਾਲਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ। ‘ਡਾਕੂ’ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ‘ਡਕੈਤੀ’ ਦਾ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਡਕੈਤੀ ਹੈ।
ਜੋਧਪੁਰਸ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ, ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਲਈ ਪਹਿਨੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਟਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਢਿੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੰਗ ਕਫ਼ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਹ ਪੈਂਟਾਂ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1897 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੇ ਡਾਇਮੰਡ ਜੁਬਲੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦੌਰਾਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਪੋਲੋ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਿਆ ਸੀ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ‘ਖਾਕੀ’ ਸ਼ਬਦ, ਜੋ ਕਿ ਹਲਕੇ ਟੈਨ ਰੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ੇਡ ਹੈ, ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫੌਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੇਤਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਛੁਪਣ ਲਈ ਪਹਿਨੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਰਦੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੁੱਲਿਗਟਾਉਨੀ ਸੂਪ, ਜੋ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਅੜਚਣ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤਾਮਿਲ ਪਕਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਾਮ ਤਾਮਿਲ ਸ਼ਬਦ ‘ਮਿਲਾਗੁ’ (ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ) ਅਤੇ ‘ਥਾਨੀਰ’ (ਪਾਣੀ) ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ – ਜਿਸਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਮਿਰਚੀ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਹੈ।
ਕਮਰਬੰਦ ਸ਼ਬਦ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ‘ਕਮਰਬੰਦ’ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਲੈਕਸੀਕੋ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਇਹ ‘ਕਮਰ’ (ਕਮਰ) ਅਤੇ ‘ਬੰਦ’ (ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਬੰਨ੍ਹਣਾ) ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਕਮਰਬੰਦ ਇੱਕ ਕਮਰਬੰਦ ਹੈ ਜੋ ਟਕਸੀਡੋ ਜਾਂ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਰਸਮੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਭਾਸ਼ਾ ਇੱਕ ਨਦੀ ਹੈ: ਵਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਜਜ਼ਬ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਭ “ਟਿਕੀਟੀ-ਬੂ” (ਠੀਕ ਹੈ, ਬਾਬੂ) ਹੈ। ਆਕਸਫੋਰਡ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਹਿੰਦੀ “ਠੀਕ ਹੈ ‘ਆਲ ਰਾਈਟ'” ਤੋਂ ਹੈ।
Category: ਤਾਜ਼ਾ ਖ਼ਬਰਾਂ
SEO Tags: #swadesi, #ਖ਼ਬਰਾਂ, #ਜੱਗਰਨੌਟ, #ਸੱਭਿਆਚਾਰ, #ਭਾਸ਼ਾ, #ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ_ਸ਼ਬਦ, #ਜਗਨਨਾਥ, #ਰੱਥ_ਯਾਤਰਾ, #ਭਾਰਤੀ_ਸੱਭਿਆਚਾਰ, #ਵਿਰਾਸਤ