ਕੋਲਕਾਤਾ, 30 ਨਵੰਬਰ (PTI) ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2080 ਤੱਕ 1.8 ਜਾਂ 1.9 ਬਿਲੀਅਨ ‘ਤੇ ਸਥਿਰ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੁੱਲ ਜਨਨ ਦਰ (TFR) ਘਟ ਕੇ 1.9 ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰੀਪਲੇਸਮੈਂਟ ਲੈਵਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਗਿਰਾਵਟ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡੈਮੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਬਦਲਾਅ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ।
IASP ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਨੀਲ ਚੰਦਰਣ ਨੇ ਕਿਹਾ,
“2000 ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ TFR 3.5 ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਇਹ 1.9 ਹੈ। ਇਹ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਹੈ।”
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 2080 ਵਿੱਚ 1.8 ਜਾਂ 1.9 ਬਿਲੀਅਨ ‘ਤੇ ਚਰਮ ਸੀਮਾ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਥਿਰ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
“ਸਾਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਦੋ ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਰਹੇਗੀ,” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ।
ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਨਨ ਦਰ ਵਿੱਚ ਘਾਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ।
ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ ਦੇ ਵਧਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਅਤੇ ਜਨਮ ਨਿਯੰਤਰਣ ਤੱਕ ਬਿਹਤਰ ਪਹੁੰਚ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, ਅੱਜ ਜੋੜੇ ਹੋਰ ਜਾਗਰੂਕ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਾਰੇ ਸੁਚੱਜੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਵਧਦੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵੀ ਜਨਨ ਦਰ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ।
“ਵਿਕਾਸ ਜਨਮ ਦਰ ਨਾਲ ਉਲਟ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਅਣਪੜ੍ਹੇ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ TFR ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਪਰ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 1.5 ਤੋਂ 1.8 ਹੈ,” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ।
ਕੇਰਲ ਨੇ 1987–89 ਵਿੱਚ ਹੀ 2.1 ਦੀ ਰੀਪਲੇਸਮੈਂਟ ਲੈਵਲ TFR ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸਦੀ TFR ਲਗਭਗ 1.5 ਹੈ।
ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਨਨ ਦਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। SRS ਰਿਪੋਰਟ 2023 ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜ ਦੀ TFR 2013 ਵਿੱਚ 1.7 ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 1.3 ਹੋ ਗਈ ਹੈ—ਤਕਰੀਬਨ 18% ਘਾਟ ਅਤੇ ਰੀਪਲੇਸਮੈਂਟ ਲੈਵਲ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਹੇਠਾਂ।
ਰਾਜ ਹੁਣ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ TFR ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਜਨਮ ਦਰ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਕੇ ਆਯੁ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
IASP, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,100 ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹਨ, UNFPA ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।