નવી દિલ્હી, 28 જૂન (પીટીઆઈ) – ઉપરાષ્ટ્રપતિ જગદીપ ધનખડે શનિવારે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે બંધારણની પ્રસ્તાવના “બદલી શકાતી નથી” પરંતુ ભારતમાં કટોકટી દરમિયાન તેને બદલવામાં આવી, જે બંધારણના નિર્માતાઓની “બુદ્ધિ” સાથે વિશ્વાસઘાતનો સંકેત આપે છે.
તેમણે એમ પણ કહ્યું કે 1976માં કટોકટીના સમયગાળા દરમિયાન પ્રસ્તાવનામાં દાખલ કરાયેલા શબ્દો “નાસૂર” (festering wound) હતા અને તે ઉથલપાથલનું કારણ બની શકે છે. અહીં એક પુસ્તક વિમોચન કાર્યક્રમમાં ઉપરાષ્ટ્રપતિએ કહ્યું, “આ દેશની હજારો વર્ષોની સભ્યતાની સમૃદ્ધિ અને જ્ઞાનને ઓછો આંકવા સિવાય બીજું કંઈ નથી. તે સનાતનની ભાવનાનું અપમાન છે.”
ધનખડે પ્રસ્તાવનાને “એક બીજ” તરીકે વર્ણવી જેના પર બંધારણ વિકસે છે. તેમણે એ પણ રેખાંકિત કર્યું કે ભારત સિવાય અન્ય કોઈ બંધારણની પ્રસ્તાવનામાં ફેરફાર થયો નથી.
તેમણે કહ્યું, “કોઈપણ બંધારણની પ્રસ્તાવના બદલી શકાતી નથી. પરંતુ આ પ્રસ્તાવના 1976ના 42મા બંધારણીય (સુધારા) અધિનિયમ દ્વારા બદલવામાં આવી હતી,” તેમણે નોંધ્યું કે “સમાજવાદી”, “બિનસાંપ્રદાયિક” અને “અખંડિતતા” શબ્દો ઉમેરવામાં આવ્યા હતા.
તેમણે કહ્યું કે જે વસ્તુ બદલી ન શકાય તેને “સામાન્ય રીતે, હાસ્યાસ્પદ રીતે, અને યોગ્યતાની ભાવના વિના” બદલવી એ ન્યાયનો ઉપહાસ હતો અને તે પણ કટોકટી દરમિયાન, જ્યારે ઘણા વિપક્ષી નેતાઓ જેલમાં હતા.
ધનખડે ચેતવણી આપતા કહ્યું, “અને આ પ્રક્રિયામાં, જો તમે ઊંડાણપૂર્વક વિચાર કરો, તો આપણે અસ્તિત્વના પડકારોને પાંખો આપી રહ્યા છીએ. આ શબ્દો ‘નાસૂર’ તરીકે ઉમેરવામાં આવ્યા છે. આ શબ્દો ઉથલપાથલ પેદા કરશે.”
તેમણે કહ્યું, “આપણે વિચાર કરવો જ જોઇએ,” અને ઉમેર્યું કે બી.આર. આંબેડકરે બંધારણ પર સખત પરિશ્રમ કર્યો હતો અને તેમણે “ચોક્કસપણે તેના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હશે.”
રાજકીય પ્રતિક્રિયા
તેમની આ ટિપ્પણી આરએસએસ દ્વારા ગુરુવારે બંધારણની પ્રસ્તાવનામાં ‘સમાજવાદી’ અને ‘બિનસાંપ્રદાયિક’ શબ્દોની સમીક્ષા કરવાના આહ્વાન પછી આવી છે, જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે આ શબ્દો કટોકટી દરમિયાન શામેલ કરવામાં આવ્યા હતા અને તે આંબેડકર દ્વારા તૈયાર કરાયેલા બંધારણનો ક્યારેય ભાગ નહોતા.
કોંગ્રેસ અને અન્ય વિરોધ પક્ષોએ આરએસએસના મહાસચિવ દત્તાત્રેય હોસબોલેના આહ્વાનની નિંદા કરી છે, જેમાં તેમણે ‘બિનસાંપ્રદાયિક’ અને ‘સમાજવાદી’ શબ્દો પ્રસ્તાવનામાં રહેવા જોઈએ કે કેમ તે અંગે રાષ્ટ્રીય ચર્ચા કરવાની હાકલ કરી હતી, તેને “રાજકીય તકવાદ” અને બંધારણની આત્મા પર “ઇરાદાપૂર્વકનો હુમલો” ગણાવ્યો હતો.
કટોકટીના દિવસો (1975-77) દરમિયાન બંધારણની પ્રસ્તાવનામાં દાખલ કરાયેલા બે શબ્દોની સમીક્ષા માટે હોસબોલેની મજબૂત પીચથી રાજકીય વિવાદ ઊભો થયો, ત્યારે આરએસએસ-સંબંધિત મેગેઝિન ઓર્ગેનાઇઝરમાં પ્રકાશિત એક લેખમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે તે બંધારણને તોડી પાડવા વિશે નથી, પરંતુ કોંગ્રેસની કટોકટી-યુગની નીતિઓની “વિકૃતિઓ”થી મુક્ત, તેની “મૂળ ભાવના”ને પુનઃસ્થાપિત કરવા વિશે છે.
કેન્દ્રીય મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે કહ્યું કે “ભારતમાં સમાજવાદની કોઈ જરૂર નથી” અને નોંધ્યું કે “બિનસાંપ્રદાયિકતા આપણી સંસ્કૃતિનો મૂળભૂત ભાગ નથી”.
અન્ય કેન્દ્રીય મંત્રી જિતેન્દ્ર સિંહે આરએસએસના બીજા સૌથી વરિષ્ઠ કાર્યકારી દ્વારા કરાયેલા આહ્વાનનો બચાવ કરતા કહ્યું કે કોઈપણ યોગ્ય વિચારધારા ધરાવતા નાગરિક તેનું સમર્થન કરશે કારણ કે દરેક જાણે છે કે આ શબ્દો આંબેડકર દ્વારા લખાયેલા મૂળ બંધારણનો ભાગ નહોતા.
સ્રોત: પીટીઆઈ એન એ બી એન એસ ડી એન એસ ડી