युनेस्कोच्या ‘इन डेंजर’ यादीतून आफ्रिकेतील तीन जागतिक वारसा स्थळांची वगळणी

World Heritage Committee

युनायटेड नेशन्स एज्युकेशनल, सायंटिफिक अ‍ॅण्ड कल्चरल ऑर्गनायझेशन (UNESCO) ने आफ्रिकेतील तीन जागतिक वारसा स्थळांना ‘इन डेंजर’ (धोक्यातील) यादीतून वगळले आहे. पॅरिसमध्ये सुरू असलेल्या 47व्या जागतिक वारसा समितीच्या (WHC) सत्रात 9 जुलै रोजी हा निर्णय घेण्यात आला.

कोणती स्थळे वगळण्यात आली?

  1. मादागास्कर – अट्सिनानाना वर्षावन (Rainforests of the Atsinanana)
    • 2007 मध्ये जागतिक वारसा यादीत समाविष्ट.
    • जैवविविधतेसाठी प्रसिद्ध, विशेषतः लेमूर प्रजातींसाठी.
    • 2010 मध्ये अवैध जंगलतोड, कीमती लाकडांची तस्करी आणि जंगल नष्ट होण्यामुळे ‘इन डेंजर’ यादीत समाविष्ट.
    • संरक्षणासाठी केलेल्या प्रयत्नांमुळे आता धोक्यातून बाहेर.
  2. इजिप्त – अबू मीना (Abu Mena)
    • 1979 मध्ये जागतिक वारसा यादीत समाविष्ट.
    • ख्रिश्चन तीर्थक्षेत्र आणि मठवासी परंपरेचे केंद्र.
    • 2001 मध्ये आजूबाजूच्या शेतांमुळे पाण्याच्या पातळीत वाढ होऊन इमारतींचे नुकसान झाल्याने ‘इन डेंजर’ यादीत समाविष्ट.
    • पायाभूत सुधारणा व संरक्षणामुळे यादीतून वगळले.
  3. लिबिया – घडामेसचे जुने शहर (Old Town of Ghadamès)
    • 1986 मध्ये जागतिक वारसा यादीत समाविष्ट.
    • आफ्रिका आणि भूमध्यसागरीय संस्कृतींच्या ऐतिहासिक दुव्यांसाठी ओळखले जाते.
    • 2016 मध्ये संघर्ष, आगी व पुरामुळे ‘इन डेंजर’ यादीत समाविष्ट.
    • संरक्षण व पुनर्बांधणीमुळे आता सुरक्षित म्हणून घोषित.

यादीतून वगळण्यामागील कारणे

  • संबंधित देशांनी युनेस्कोच्या मदतीने या स्थळांवरील धोके कमी करण्यासाठी आणि सांस्कृतिक व पर्यावरणीय अखंडता पुनर्स्थापित करण्यासाठी मोठे प्रयत्न केले.
  • या प्रयत्नांमध्ये तांत्रिक व आर्थिक मदतीसह स्थानिक समुदायांचा सहभाग, संरचनात्मक दुरुस्ती, पर्यावरणीय व्यवस्थापन आणि जागरूकता वाढवणे यांचा समावेश आहे.

युनेस्कोचे वक्तव्य

“जेव्हा स्थळे ‘इन डेंजर’ यादीतून वगळली जातात, तेव्हा हा सर्वांसाठी मोठा विजय असतो – संबंधित देश, समुदाय, युनेस्को आणि संपूर्ण मानवतेसाठी,” असे युनेस्कोच्या महासंचालिका ऑड्री अझुले यांनी सांगितले.

यादीतून वगळण्याचे महत्त्व

  • या निर्णयामुळे जागतिक वारसा स्थळांचे संरक्षण करण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय समुदायाची एकजूट आणि प्रयत्नांची फळे दिसून येतात.
  • ‘इन डेंजर’ यादीतून वगळल्याने या स्थळांना भविष्यातील तांत्रिक व आर्थिक मदतीसाठी अधिक संधी मिळतात.

टीप: 2021 नंतर काँगो, युगांडा आणि सेनेगलमधील तीन स्थळांनाही ‘इन डेंजर’ यादीतून वगळण्यात आले आहे.

सारांश

  • मादागास्कर, इजिप्त आणि लिबिया येथील तीन जागतिक वारसा स्थळे युनेस्कोच्या ‘इन डेंजर’ यादीतून वगळण्यात आली.
  • संरक्षण, पुनर्बांधणी व स्थानिक सहभागामुळे ही यशस्वी कामगिरी साधता आली आहे.
  • हा निर्णय आफ्रिकन वारसा संरक्षणासाठी महत्त्वाचा टप्पा ठरला आहे.