ભારતના તેલ અને કુદરતી વાયુ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ જણાવ્યું છે કે અમેરિકાના રશિયાથી તેલ ખરીદનારા દેશો પર પ્રતિબંધ લગાવવાની ધમકી અને સંબંધિત ગ્લોબલ અસરોનું ભારત પર સુલભ પુરવઠા માટે કોઈ ગંભીર પ્રભાવ નહીં પડે. તેઓએ ઉર્જા વર્તા પરિષદ દરમિયાન કહ્યું કે ભારત તેલની આયાતમાં 85% કરતા વધુ આવશ્યકતા પુરે છે પણ ભારતે પુરવઠાના સ્ત્રોતોને મજબૂત રીતે વિલેય કર્યા છે.
હાલની પરિસ્થિતિ
- રશિયા ભારતનો સૌથી મોટો તેલ પુરવઠોકાર છે, હાલમાં ભારત તેના કુલ ક્રૂડ ઓઈલ આયાતમાં અંદાજે 35–40% રશિયાથી લાવે છે, જ્યારે યુરોપ તથા વેસ્ટ એશિયાના મૂળ પૂરક દેશો ઘટાડા તરફ ગયા છે.
- ફેબ્રુઆરી 2022માં યુક્રેન પર રશિયાના હુમલા પછી પશ્ચિમના દેશોએ પ્રતિબંધ લાદ્યા, ત્યાર પછી રશિયાએ ડીસ્કાઉન્ટ સાથે તેલ વેચવાનું શરૂ કર્યું અને ભારતીય રિફાઈનેરીઓએ તેનો લાભ ઉઠાવ્યો.
- ના માત્ર રશિયા એ ઇન્ડિયાનો મુખ્ય સપ્લાયર બન્યો, પરંતુ US, બ્રાઝિલ, ગાયાના જેવા નવા અને વર્તમાન સપ્લાયરો પાસેથી પણ આયાતમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. 2025ની પ્રથમ છ મહિના દરમ્યાન યુએસમાંથી આયાતમાં 51% અને બ્રાઝિલમાંથી આયાતમાં 80%નો વધારો નોંધાયો છે.
વૈવિધ્યપૂર્ણ સ્ત્રોતો અને સંતુલિત વ્યૂહ
- ભારત હવે લગભગ 40 વિવિધ દેશોમાંથી ક્રૂડ ઓઈલ આયાત કરે છે, જયારે 2007માં માત્ર 27 દેશો હતા.
- මંત્રી પુરીએ જણાવ્યું કે ગુજરાત, બ્રાઝિલ, કેનેડા સહિતના બજારમાં નવા સપ્લાયર ઊભા થઈ રહ્યા છે અને આમ પોલીસી ડાઇવર્સિફિકેશન ખ્યાલમાં ભારત સારી પોઝિશનમાં છે.
- આ ઉપરાંત, દેશસમ્ય આંતરિક શોધીય અને ઉત્પાદન પ્રવૃત્તિઓમાં પણ વધારો કરાઈ રહ્યો છે.
- ભારતીય ઓયલ કોર્પોરેશનના અધ્યક્ષે પણ કહ્યું કે જો રશિયાથી પુરવઠો અટકશે તો ભારત 2022 પહેલા જે રીતે ઓઈલ સપ્લાય મેળવે છે તે જ ટેમ્પલેટ પર જઈ શકે છે, જ્યારે રશિયાના ઓઈલનો વોટો 2% કરતા ઓછો હતો.
અમેરિકી પ્રતિબંધોની સંભાવ્ય અસર
- ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે યુક્રેન યુદ્ધ છૂટો કરતી 50 દિવસની ડેડલાઈન આપીને, જો સમસ્યા ભરશે નહિ તો રશિયાનાં આયાત ઉપર અને તેની સાથે વેપારી કરતા દેશો ઉપર હંડ્રેડ ટકાનો સેંકડો ટેરિફ અથવા સેકેન્ડરી સંમતિઓ લાગુ કરવાનો બળાવો આપ્યો છે.
- હજુ સુધી અમલ બાબતમાં સ્પષ્ટતા નથી અને ભારતીય નામમી અને રિફાઈનિંગ ક્ષેત્રે લાગુ પડતી તુરંત અસરની શક્યતા ઓછી માનવામાં આવે છે.
ભારતની ભૂમિકા
“હું પુરી રીતે નિર્ભય છું. ભારતે પૂરવઠાના સ્ત્રોતોને બક્કમ અંતરો પર વિલેય કર્યા છે; જો કંઈ બદલાશે, આપણે ગત અનુભવ પ્રમાણે તેનો સામનો કરીશું.”
– હરદીપ સિંહ પુરી, પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી વાયુ મંત્રી
સારાંશ:
ભારતે તાજેતરનીધમકી સામે આત્મવિશ્વાસ સાથે જવાબ આપ્યો છે. વૈશ્વિક બજારમાં સપ્લાય વધતો હોવાનું મંત્રી પુરીએ દર્શાવ્યું અને જણાવ્યું કે ભારતે દરેક ઉલટફેર માટે પૂરતી વૈવિધ્યસભર તૈયારી કરેલ છે. રશિયામાંથી સપ્લાય અટકી જાય તો ભારત ‘પ્રિ-યુક્રેન ટેમ્પલેટ’ પર પાછું જઈ શકશે અને દુનિયાભરમાંથી ઓઈલ માટે નવા રસ્તાઓ શોધી શકે છે.