ਓਟੀਟੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਜਿਵੇਂ ਕਿ Netflix, Amazon Prime ਅਤੇ Disney+ Hotstar ਦੀ ਤੇਜ਼ ਵਾਧੂ ਕਾਰਨ, ਵਿਬ ਸੀਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਿੰਜ-ਵਾਚ ਕਰਨਾ ਹੁਣ ਇੱਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਿਅਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਰਾਹੀਂ ਤੁਰੰਤ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਅਸਲ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਹਿਰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਉੱਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਹ ਲੇਖ ਵਿੱਚ:
- ਬਿੰਜ-ਵਾਚਿੰਗ ਕੀ ਹੈ?
- ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਲਈ ਖਤਰੇ
- ਅਸੀं ਦੇਖਦੇ ਕਿਉਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ?
- ਮਾਹਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ
- ਸੇਹਤਮੰਦ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਰੀਕਾ
- ਅੱਗੇ ਕਿਵੇਂ ਵਧੀਏ
ਬਿੰਜ-ਵਾਚਿੰਗ ਕੀ ਹੈ?
ਬਿੰਜ-ਵਾਚਿੰਗ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਈ ਐਪੀਸੋਡ ਜਾਂ ਪੂਰਾ ਸੀਜ਼ਨ ਇਕਠੇ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣਾ। Statista (2024) ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ 73% ਦਰਸ਼ਕ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਵਾਰ ਬਿੰਜ-ਵਾਚ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਲਈ ਖਤਰੇ
- ਨਿੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ
ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੇਰ ਤੱਕ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਨੀਂਦ ਦੇ ਚੱਕਰ ਚ ਢਿਲ੍ਹ ਹੋ ਜਾਦੀ ਹੈ। ਸਕ੍ਰੀਨ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਨੀਲੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੇਲਾਟੋਨਿਨ ਦੀ ਪੱਧਰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਨੀਂਦ ਨਾਹ ਆਉਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਧਦੀ ਹੈ। - ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਵਾਧੂ
ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ ਜਾਂ ਹਿੰਸਕ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਚਿੰਤਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੀਰੀਜ਼ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਾਲੀਪਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। - ਸামਾਜਿਕ ਇਕੱਲਾਪਨ
ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸਕ੍ਰੀਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਘੱਟ ਸਰੀਰਕ ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਘਾਟ ਨੇਗਟਿਵ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਕਿਉਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ?
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਹਿਰਾਂ ਮਤਾਬਕ ਇਹ “ਡੋਪਾਮੀਨ ਲੂਪ” ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਐਪੀਸੋਡ ਦੇ ਕਲਿੱਫਹੈਂਗਰ ਤੇ ਇਨਾਮ-ਧਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਪਲੇਜ਼ਰ ਸੈਂਟਰ ਨੂੰ ਤਰਤੀਬਨਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕ ਆਦਤ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। OTT ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਆਟੋ-ਪਲੇ ਅਤੇ ਠਹਿਰਾਈ ਗਈ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਮਾਹਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ
ਡਾ. Arpita Seth, ਮੰਬਈ ਦੀ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ, ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ:
“ਬਿੰਜ-ਵਾਚਿੰਗ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਕਸਰ ਅਣਸੁਲਝੇ ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਇਕਲਾਪਨ ਲਈ ਸੂਲਜਾ ਧਰਿਆ ਜਾਵੇ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅਸਲਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।”
ਸੇਹਤਮੰਦ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਰੀਕਾ
- ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਸਮਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਫਿਕਸ ਕਰੋ।
- ਸੁੱਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟੀਵੀ/ਮੋਬਾਈਲ ਨਾ ਵੇਖੋ।
- ਹੌਲੀ ਜਾਂ ਰੋਣਕ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਚੁਣੋ।
- ਡਿਜੀਟਲ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਅਸਲ ਰਿਸ਼ਤੇਆਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿਓ।
ਅੱਗੇ ਕਿਵੇਂ ਵਧੀਏ?
ਵਿਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦਾ ਵਧੀਆ ਸਾਧਨ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ—ਪਰ ਹਰ ਇਕ ਸ਼ੌਂਕ ਵਾਂਗ, ਇਸ ਦਾ ਵਧਣਾ ਨੁਕਸਾਨਕਾਰਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਾਣਕਾਰੀ, ਸਾਵਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ—ਅਖੀਰ, ਬੇਅੰਤ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਦੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
— ਨਿਕਿਤਾ