వియన్నా, సెప్టెంబర్ 10 (ఏపీ) – తేహ్రాన్ మరియు ఐక్యరాజ్యసమితి అణు పర్యవేక్షణ సంస్థ (IAEA) మధ్య కుదిరిన ఒప్పందం ప్రకారం, ఇరాన్లోని అన్ని అణు సౌకర్యాలకు యునైటెడ్ నేషన్స్ సంస్థకు ప్రవేశం లభిస్తుంది. అంతేకాకుండా, ఈ సంవత్సరం ప్రారంభంలో ఇజ్రాయెల్ దాడి చేసిన ప్రదేశాలలో ఉన్న పదార్థాల వివరాలను ఇరాన్ తప్పనిసరిగా నివేదించాలి అని ఆ సంస్థ అధిపతి బుధవారం వెల్లడించారు.
ఈ ఒప్పందం మంగళవారం అంతర్జాతీయ అణు శక్తి సంస్థ (IAEA) డైరెక్టర్ జనరల్ రాఫెల్ గ్రోస్సి, ఇరాన్ విదేశాంగ మంత్రి అబ్బాస్ అఘ్రాఘ్చి మరియు ఈజిప్ట్ విదేశాంగ మంత్రి బదర్ అబ్దెలట్టి సమావేశం అనంతరం ప్రకటించబడింది.
ఒప్పందం యొక్క పూర్తి వివరాలు వెంటనే వెల్లడించబడలేదు. బుధవారం వియన్నాలో తన సంస్థ బోర్డు ఆఫ్ గవర్నర్స్కి ఉద్దేశించి మాట్లాడిన గ్రోస్సి, ఈ పత్రం “పరిశీలనల నోటిఫికేషన్ల విధానాలు మరియు వాటి అమలుకు స్పష్టమైన అర్థాన్ని కల్పిస్తుంది” అని అన్నారు.
ఈ ఒప్పందం “ఇరాన్లోని అన్ని సదుపాయాలు మరియు ఇన్స్టలేషన్లను కలిగి ఉంది. అలాగే దాడి జరిగిన సదుపాయాలలో ఉన్న అణు పదార్థాలపై తప్పనిసరిగా నివేదికలు సమర్పించాలి” అని ఆయన పేర్కొన్నారు. అయితే, ఇది ఎప్పుడు అమలు చేయబడుతుందో వివరించలేదు.
“ఈ పత్రం సాంకేతిక స్వభావం దాని ప్రాముఖ్యతను తగ్గించదు. ఇరాన్ మరియు సంస్థ ఇప్పుడు సమగ్ర సహకారాన్ని పునరుద్ధరించనున్నాయి. ఈ ప్రాయోగిక చర్యలు తక్షణమే అమలు చేయాలి” అని ఆయన అన్నారు.
జూలై 2న అధ్యక్షుడు మసూద్ పేజెష్కియన్, ఇరాన్ పార్లమెంట్ ఆమోదించిన చట్టంపై సంతకం చేశారు. దానివల్ల ఐక్యరాజ్యసమితి అణు పర్యవేక్షణ సంస్థతో ఉన్న అన్ని సహకారాలను నిలిపివేశారు. ఇది జూన్లో జరిగిన ఇజ్రాయెల్–ఇరాన్ 12 రోజుల యుద్ధం తరువాత జరిగింది. ఆ సమయంలో ఇజ్రాయెల్ మరియు అమెరికా ఇరాన్ అణు సౌకర్యాలపై దాడి చేశాయి.
యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పటి నుండి, IAEA తనిఖీదారులు ఇరాన్ యొక్క బాంబ్-గ్రేడ్ యురేనియం నిల్వను ధృవీకరించలేకపోయారు. యు.ఎన్. అణు పర్యవేక్షణ సంస్థ దీన్ని “తీవ్ర ఆందోళనకు గురిచేసే విషయం”గా పేర్కొంది.
వియన్నాలో ఉన్న IAEA రహస్య నివేదిక ప్రకారం, జూన్ 13 నాటికి ఇరాన్ 440.9 కిలోల యురేనియంను 60% స్థాయిలో సమృద్ధి చేసింది.
దానిని 90% వరకు సమృద్ధి చేస్తే, 10 అణ్వస్త్రాలను తయారు చేయడానికి సరిపోతుంది అని IAEA అంచనా. అయితే, నిజమైన ఆయుధాన్ని తయారు చేయడానికి డిటొనేషన్ పరికరం వంటి సాంకేతిక నైపుణ్యం అవసరం.
యుద్ధం తరువాత IAEA తనిఖీదారులు పరిశీలించిన ఏకైక స్థలం రష్యా సాంకేతిక సహకారంతో నడుస్తున్న బుషెహర్ అణు విద్యుత్ కేంద్రం మాత్రమే. ఆగస్టు 27 నుండి రెండు రోజుల పాటు ఇంధనం మార్చే ప్రక్రియను వారు అక్కడ వీక్షించారు.
మంగళవారం అఘ్రాఘ్చి మాట్లాడుతూ: “ఈ ఒప్పందం మా దేశ భద్రతా సవాళ్లు మరియు ఆందోళనలను పరిష్కరిస్తుంది. అలాగే IAEAతో సహకారం కోసం సాంకేతిక అవసరాలను నిర్ధారిస్తుంది. అయితే, ఇరాన్పై ఏవైనా శత్రుత్వ చర్యలు, ముఖ్యంగా ఐక్యరాజ్యసమితి ఆంక్షలను తిరిగి విధించినా, ఈ ఒప్పందాన్ని రద్దయినట్టే పరిగణిస్తాం” అన్నారు.
ఈ సమావేశం కీలక సమయంలో జరిగింది. ఆగస్టు 28న ఫ్రాన్స్, జర్మనీ మరియు యునైటెడ్ కింగ్డమ్, 2015లో ఇరాన్ అణ్వస్త్రాలను అభివృద్ధి చేయకుండా అడ్డుకోవడానికి కుదిరిన ఒప్పందాన్ని పాటించలేదని పేర్కొంటూ, ఆంక్షలను తిరిగి విధించే ప్రక్రియను ప్రారంభించాయి.
ఈ ప్రక్రియను “స్నాప్బ్యాక్” అని పిలుస్తారు. 2015 ఒప్పందంలో దీనిని చేర్చారు. దీన్ని యు.ఎన్.లో ఎవరూ వెటో చేయలేరు. ఇది ఒక నెలలో అమల్లోకి రావచ్చు.
అంటే పశ్చిమ దేశాలు మరియు ఇరాన్ మధ్య రాజనీతిక ఒప్పందం జరగకపోతే, 30 రోజుల్లోపు ఆంక్షలు మళ్లీ అమల్లోకి వస్తాయి.
యూరోపియన్ దేశాలు తెలిపిన ప్రకారం, ఇరాన్ అమెరికాతో నేరుగా చర్చలు పునఃప్రారంభిస్తే, ఐక్యరాజ్యసమితి తనిఖీదారులకు అణు సదుపాయాలకు ప్రవేశం కల్పిస్తే, 400 కిలోల కంటే ఎక్కువగా ఉన్న అధిక స్థాయిలో సమృద్ధి చేసిన యురేనియం గురించి వివరణ ఇస్తే, అవి గడువును పొడిగించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాయని తెలిపాయి.