मुंबई, १ ऑक्टोबर (PTI) – देशांतर्गत चलनाचा आंतरराष्ट्रीय व्यवहारांमध्ये वापर वाढवण्याच्या उद्देशाने रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) ने बुधवारी अनेक महत्त्वपूर्ण उपाययोजना जाहीर केल्या. यात भूतान, नेपाळ आणि श्रीलंका येथील अनिवासी नागरिकांना भारतीय बँकांकडून रूपयात कर्ज देण्यास परवानगी देण्याचाही समावेश आहे.
भारत आंतरराष्ट्रीय व्यापारात भारतीय रूपयाचा वापर सातत्याने वाढवत आहे असे निरीक्षण नोंदवत, RBI चे गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांनी सांगितले की, अधिकृत डीलर बँकांना भूतान, नेपाळ आणि श्रीलंकेतील अनिवासींसाठी रूपयात कर्ज देण्यास परवानगी दिली आहे.
यासोबतच, भारताच्या प्रमुख व्यापार भागीदार देशांच्या चलनांसाठी पारदर्शक संदर्भ दर (reference rates) विकसित करण्याचाही प्रस्ताव त्यांनी मांडला आहे, जेणेकरून रूपयावर आधारित व्यवहार अधिक सुलभ होतील.
RBI ने Special Rupee Vostro Account (SRVA) मध्ये असलेल्या शिल्लक रकमेचा वापर कॉर्पोरेट बाँड्स आणि कमर्शियल पेपर्समध्ये गुंतवणुकीसाठीही करण्यास परवानगी दिली आहे.
SRVA म्हणजे एक असं खाते जे विदेशी बँकेने भारतीय बँकेत उघडलेलं असतं आणि जे थेट भारतीय रूपयामध्ये आंतरराष्ट्रीय व्यवहारांची पूर्तता करण्यास मदत करतं. या उपाययोजनांमुळे अमेरिकन डॉलर्सवरील अवलंबित्व कमी होईल आणि त्यामुळे अचानक चलनवाढीच्या धक्क्यांपासून आणि चलन संकटांपासून भारतीय अर्थव्यवस्थेला संरक्षण मिळेल.
या निर्णयांमुळे विदेशी चलन बाजारावरील दबाव कमी होईल आणि वर्तमान खाते तुटीवर (Current Account Deficit – CAD) नियंत्रण ठेवणे शक्य होईल.
2025-26 च्या पहिल्या तिमाहीत भारताची चालू खाते तूट USD 2.4 अब्ज (GDP च्या 0.2%) इतकी होती, जी 2024-25 च्या पहिल्या तिमाहीतील USD 8.6 अब्ज (GDP च्या 0.9%) च्या तुलनेत लक्षणीयरीत्या कमी आहे. हे मुख्यत्वेकरून सेवा क्षेत्रातील शिल्लक वाढल्यामुळे आणि प्रवासी भारतीयांकडून आलेल्या निधीमुळे शक्य झालं, असं मल्लोत्रा यांनी चतुर्थ पतधोरण आढाव्यावेळी सांगितलं.
“जुलै-ऑगस्ट 2025 दरम्यान वस्तूंच्या व्यापारातील तूट जास्तच होती. जागतिक व्यापारातील वाढत्या अनिश्चिततेनंतरही, भारतातून सॉफ्टवेअर व व्यवसाय सेवांमधून सेवा निर्यातीत भरघोस वाढ झाली,” असं त्यांनी नमूद केलं.
तसेच, बळकट सेवा निर्यात आणि मजबूत रेमिटन्स यामुळे 2025-26 मध्ये चालू खाते तूट नियंत्रित ठेवता येईल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.
26 सप्टेंबर 2025 रोजी भारताची परकीय चलन साठवणूक USD 700.2 अब्ज इतकी होती, जी 11 महिन्यांच्या वस्तू आयातीसाठी पुरेशी आहे.
एकूणच भारताची बाह्य क्षेत्र (external sector) स्थिर आणि लवचिक असल्याचं त्यांनी सांगितलं, आणि आरबीआयला आपल्या आंतरराष्ट्रीय जबाबदाऱ्या पूर्ण करण्यात पूर्ण आत्मविश्वास आहे, असंही नमूद केलं.
“भारताची देशांतर्गत आर्थिक पायाभूत स्थिती मजबूत असली तरी, रूपयात काही प्रमाणात घसरण आणि अस्थिरतेच्या टप्प्यांची नोंद झाली आहे. RBI रूपयाच्या हालचालींवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहे आणि आवश्यक ते उपाय करेल,” असं मल्होत्रा म्हणाले.
श्रेणी: तातडीची बातमी
SEO टॅग्ज: #swadesi, #News, RBI announces slew of measures to promote internationalisation of rupee