ਰਾਂਚੀ, 15 ਅਕਤੂਬਰ (ਪੀਟੀਆਈ) — ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਸੰਗਠਨ (ISRO) ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ. ਨਾਰਾਇਣਨ ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਏਜੰਸੀ ਨੇ 2040 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਦ ’ਤੇ ਉਤਾਰਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਨੁੱਖੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਮਿਸ਼ਨ ‘ਗਗਨਯਾਨ’ 2027 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਹੋਣ ਦੀ ਪਟੜੀ ’ਤੇ ਹੈ।
ਨਾਰਾਇਣਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੱਤਵਾਕਾਂਕਸ਼ੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ — ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2035 ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ 2026 ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਬਿਨਾਂ ਕ੍ਰੂ ਵਾਲੀਆਂ ‘ਗਗਨਯਾਨ’ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਉਡਾਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੱਧ-ਮਨੁੱਖੀ ਰੋਬੋਟ ‘ਵਿਯੋਮਮਿਤਰਾ’ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗੀ, ਦਸੰਬਰ 2025 ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ 2040 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰੂ ਵਾਲੇ ਚੰਦ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਸਪਸ਼ਟ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਹਨ — ਜਿਸ ਅਧੀਨ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਦ ’ਤੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ। ਵਿਨਸ ਆਰਬਿਟਰ ਮਿਸ਼ਨ (VOM) ਨੂੰ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ੁੱਕਰ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।”
ਨਾਰਾਇਣਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਸਟੇਸ਼ਨ (Bharatiya Antriksh Station – BAS) 2035 ਤੱਕ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੋਡੀਊਲ 2027 ਤੱਕ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ।
ਉਹ ਇੱਥੇ ਰਾਂਚੀ ਦੇ ਬਿਰਲਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (BIT) ਮੇਸਰਾ ਦੇ 35ਵੇਂ ਦਿੱਗੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਤਿਥੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, “ਗਗਨਯਾਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕ੍ਰੂ ਵਾਲੇ ਮਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਬਿਨਾਂ ਕ੍ਰੂ ਵਾਲੇ ਮਿਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਵਿਯੋਮਮਿਤਰਾ ਇਸ ਸਾਲ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਉਡੇਗੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੋ ਹੋਰ ਮਿਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਕ੍ਰੂ ਵਾਲਾ ਗਗਨਯਾਨ ਮਿਸ਼ਨ 2027 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿਮਾਹੀ ਤੱਕ ਸੰਭਵ ਹੈ।”
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੋਦੀ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਰੋਡਮੈਪ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ISRO ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸਵਦੇਸੀ ਅਤੇ ਖੁਦਨਿਰਭਰ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਯਾਨ-4, ਚੰਦਰਯਾਨ-5, ਨਵਾਂ ਮੰਗਲ ਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਵਾਲਾ AXOM ਖਗੋਲੀ ਦਰਸ਼ਣ ਮਿਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, “ਆਦਿਤਿਆ-L1 ਮਿਸ਼ਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 15 ਟੈਰਾਬਿਟ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੂਰਜੀ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੂਰਜੀ ਝਟਕਿਆਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਮੌਸਮ ਬਾਰੇ ਕੀਮਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ।”
ਨਾਰਾਇਣਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ ਪਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਹੀ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ IN-SPACe (Indian National Space Promotion and Authorisation Centre) ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਹੁਣ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
“ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ-ਦੋ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਜ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨਿਰਮਾਣ, ਲਾਂਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ,” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ।
ਉਸਨੇ ਜੋੜਿਆ ਕਿ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਆਪਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਟੈਲੀਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਟ੍ਰੇਨ ਅਤੇ ਵਾਹਨ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਅਤੇ ਮੱਛੀਪਾਲਨ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਅਧਾਰਤ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਚੰਦ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਾਂਚ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
“ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 35 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਪੇਲੋਡ ਲਾਂਚ ਕਰਦੇ ਸਾਂ, ਹੁਣ 80,000 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਤੱਕ ਲਾਂਚ ਸਮਰੱਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹੈ,” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ।
ਨਾਰਾਇਣਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਬੁੱਧੀ (AI), ਰੋਬੋਟਿਕਸ, ਅਤੇ ਬਿਗ ਡਾਟਾ ਹੁਣ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਅਟੂਟ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ।
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਵੇਂ 35 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਓਹੋ ਹੀ ਹੁਣ AI ਅਤੇ ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਅਗਲੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਗੇ।”
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
“ਚੰਦਰਯਾਨ-1 ਨਾਲ ਚੰਦ ’ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚੰਦਰਯਾਨ-3 ਨਾਲ ਦੱਖਣੀ ਧ੍ਰੁਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹਿਲੀ ਨਰਮ ਉਤਰਾਈ ਤੱਕ — ਭਾਰਤ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ,” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ।
ਨਾਰਾਇਣਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ SPADEX ਮਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਡੌਕਿੰਗ ਅਤੇ ਅਨਡੌਕਿੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚੌਥਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀਹਰਿਕੋਟਾ ਤੋਂ 100ਵੀਂ ਸਫਲ ਲਾਂਚ — GSLV F15/NVS-02 ਮਿਸ਼ਨ — ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ 4,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਤੀਜੇ ਲਾਂਚ ਪੈਡ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਇਸ ਵੇਲੇ 8 ਮੁੱਖ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ 23 ਪਰਮਾਣੂ ਰਿਏਕਟਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰਾਪੁਰ ਅਤੇ ਭਾਭਾ ਅਟਾਮਿਕ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਵੀ. ਨਾਰਾਇਣਨ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ ISRO ਚੇਅਰਮੈਨ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਲਿਕਵਿਡ ਪ੍ਰੋਪਲਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮਜ਼ ਸੈਂਟਰ (LPSC) ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਨ।
PTI NAM MNB BDC