दुबई, ५ फेब्रुवारी (एपी) इराण आणि अमेरिकेदरम्यान अणु विषयावरील चर्चा शुक्रवारी ओमानमध्ये होणार असल्याचे इराणचे परराष्ट्रमंत्री यांनी सांगितले. गेल्या महिन्यात देशभरातील आंदोलनांवर तेहरानने केलेल्या रक्तरंजित कारवाईनंतर दोन्ही देशांतील तणाव कायम आहे.
इराणचे परराष्ट्रमंत्री अब्बास अराघची यांनी बुधवारी ही घोषणा केली. चर्चेच्या स्वरूपात आणि विषयांमध्ये बदलांवरून अपेक्षित चर्चा अडचणीत येत असल्याचे संकेत काही तासांपासून मिळत होते. दरम्यान, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी चर्चांपूर्वी इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनेई यांना कडक इशारा दिला.
“तो फारच चिंतेत असायला हवा,” असे ट्रम्प यांनी एनबीसी न्यूजला दिलेल्या मुलाखतीत खामेनेईंबाबत सांगितले.
याआधी बुधवारी एका प्रादेशिक अधिकाऱ्याने सांगितले की, तुर्कीने प्रस्तावित केलेल्या बैठकीपेक्षा ‘वेगळ्या’ प्रकारची बैठक इराणला हवी आहे. ही बैठक केवळ इराणच्या अणु कार्यक्रमावर केंद्रित असावी आणि त्यात फक्त इराण व अमेरिका सहभागी असावेत, अशी त्यांची भूमिका आहे. माध्यमांना माहिती देण्याची परवानगी नसल्याने त्या अधिकाऱ्याने नाव न सांगण्याच्या अटीवर माहिती दिली.
व्हाइट हाऊसच्या एका अधिकाऱ्याने सांगितले की, मूळ नियोजनानुसार तुर्कीत होणाऱ्या चर्चांऐवजी अमेरिका ओमानमध्ये इराणसोबत उच्चस्तरीय चर्चांमध्ये सहभागी होणार आहे. सार्वजनिकरित्या भाष्य करण्याची परवानगी नसल्याने त्यांनी नाव न सांगण्याच्या अटीवर माहिती दिली.
त्या अधिकाऱ्याने पुढे सांगितले की, अनेक अरब आणि मुस्लिम नेत्यांनी बुधवारी ट्रम्प प्रशासनाला चर्चा सोडून न देण्याचे आवाहन केले, जरी इराणी अधिकाऱ्यांनी चर्चांचा आवाका मर्यादित करण्यासाठी आणि ठिकाण बदलण्यासाठी दबाव टाकला असला तरी.
व्हाइट हाऊस या चर्चांच्या यशाबाबत “खूपच साशंक” असल्याचेही त्यांनी सांगितले, मात्र प्रादेशिक मित्रदेशांचा आदर ठेवून नियोजनातील बदल स्वीकारण्यात आला आहे.
आंदोलनांवरील कारवाईच्या पार्श्वभूमीवर ट्रम्प यांनी इराणविरुद्ध बळाचा वापर होऊ शकतो, असे सूचित केल्यानंतर दोन्ही देशांतील तणाव वाढला. ट्रम्प इराणच्या अणु कार्यक्रमावर मर्यादा घालणारा करार करण्यासाठीही दबाव टाकत आहेत.
रुबियो यांना अणु विषयापलीकडे चर्चा अपेक्षित
इराणचे सुधारक विचारांचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पेजेशकियन यांनी मंगळवारी परराष्ट्रमंत्र्यांना अमेरिकेसोबत “न्याय्य आणि समतोल चर्चा” करण्याचे निर्देश दिल्याचे सांगितले. तेहरानला चर्चा करायची इच्छा असल्याचे हे पहिले स्पष्ट संकेत मानले जात आहेत. यामुळे हा निर्णय सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनेई यांच्या समर्थनासह असल्याचेही सूचित होते. खामेनेई यांच्याकडे सर्व राज्यकारभाराचा अंतिम अधिकार आहे आणि त्यांनी यापूर्वी कोणत्याही चर्चांना नकार दिला होता.
अमेरिकेचे परराष्ट्रमंत्री मार्को रुबियो यांनी सांगितले की, अमेरिका अणु विषयाव्यतिरिक्त इतर मुद्द्यांवरही चर्चा करण्याची अपेक्षा ठेवते. त्यात इराणची बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे, प्रादेशिक प्रतिनिधी गटांना दिला जाणारा पाठिंबा आणि “स्वतःच्या लोकांशी केलेली वागणूक” यांचा समावेश आहे.
“धार्मिक नेतृत्व पातळीवरील इराणचे नेतृत्व इराणच्या लोकांचे प्रतिनिधित्व करत नाही. देश चालवणारे आणि देशात राहणारे लोक यांच्यात इतका मोठा फरक असलेला दुसरा देश मला माहित नाही,” असे रुबियो यांनी पत्रकारांना सांगितले.
उपाध्यक्ष जे. डी. व्हान्स यांनी ‘द मेगिन केली शो’मध्ये सांगितले की, खामेनेई यांच्या नियंत्रणाखाली असलेल्या इराणच्या राजकीय व्यवस्थेमुळे कूटनीतिक चर्चा कठीण ठरतात.
“ज्या देशात तुम्ही थेट सत्ताधाऱ्याशीच बोलू शकत नाही, त्या देशासोबत कूटनीती करणे फार विचित्र आहे. त्यामुळे परिस्थिती अधिक गुंतागुंतीची आणि हास्यास्पद बनते,” असे व्हान्स म्हणाले. त्यांनी नमूद केले की, ट्रम्प थेट फोनवरून रशिया, चीन किंवा उत्तर कोरियाच्या नेत्यांशी बोलू शकतात.
व्हान्स म्हणाले की, इराणला अण्वस्त्र विकसित करू देणे मान्य नाही, हीच ट्रम्प यांची तळरेषा आहे. तसे झाल्यास प्रदेशातील इतर देशही तशीच पावले उचलतील, असा त्यांचा दावा आहे.
इराण दीर्घकाळापासून आपला अणु कार्यक्रम शांततामय असल्याचा आग्रह धरत आहे. मात्र अलीकडच्या वर्षांत इराणी अधिकाऱ्यांनी अण्वस्त्र विकसित करण्याच्या धमक्या वाढवल्या आहेत.
व्हान्स यांनी सांगितले की, ट्रम्प “लष्करी नसलेल्या मार्गांनी जे शक्य आहे ते साध्य करण्याचा प्रयत्न करतील. आणि जर त्यांना वाटले की लष्करी पर्यायच एकमेव आहे, तर ते तो पर्याय निवडतील.”
अमेरिकेने इराणी ड्रोन पाडल्यानंतरही चर्चा अपेक्षित
मंगळवारी अमेरिकन नौदलाच्या लढाऊ विमानाने अमेरिकन विमानवाहू नौकेजवळ आलेला इराणी ड्रोन पाडला. तसेच इराणच्या अर्धसैनिक रिव्होल्युशनरी गार्डच्या जलद नौकांनी होर्मुझ सामुद्रधुनीत अमेरिकन ध्वज असलेल्या जहाजाला थांबवण्याचा प्रयत्न केल्याचे नौदलाने सांगितले.
इराणने या घटनांबाबत तत्काळ कोणतीही प्रतिक्रिया दिली नाही. त्यामुळे तणाव वाढला, मात्र अमेरिकेसोबतच्या चर्चांच्या आशा पूर्णपणे मावळल्या नाहीत.
बुधवारी इराणी लष्करी प्रमुखांनी क्षेपणास्त्र तळाला भेट देऊन, गेल्या वर्षी जूनमध्ये इस्रायलसोबत झालेल्या १२ दिवसांच्या युद्धानंतर हवाई संरक्षणाला मोठा फटका बसल्यानंतरही लष्करी सज्जता दाखवण्याचा प्रयत्न केला. या तळावर खोऱ्रमशहर क्षेपणास्त्र आहे, ज्याची मारक क्षमता २,००० किलोमीटरपेक्षा जास्त आहे. गेल्या वर्षीच्या युद्धात हे क्षेपणास्त्र इस्रायलच्या दिशेने डागण्यात आले होते.
तुर्कीचा कूटनीतीवर भर
बुधवारीच तुर्कीचे राष्ट्राध्यक्ष रेसेप तय्यिप एर्दोगान यांनी शेजारील इराणमध्ये परकीय हस्तक्षेपाला विरोध करत, संवादातून प्रश्न सोडवण्याचे आवाहन पुन्हा केले.
गेल्या आठवडाभरापासून तुर्की अमेरिका आणि इराणला चर्चेच्या टेबलावर आणण्यासाठी प्रयत्नशील आहे आणि आधी या चर्चांचे यजमानपद तुर्कीकडे असणार होते.
“आमच्या शेजारी इराणमध्ये होणाऱ्या बाह्य हस्तक्षेपांमुळे संपूर्ण प्रदेशासाठी मोठे धोके निर्माण होतील,” असे एर्दोगान यांनी कैरो दौऱ्यादरम्यान सांगितले. “अणु फाईलसह इराणशी संबंधित प्रश्न कूटनीतीच्या माध्यमातून सोडवणे हाच सर्वात योग्य मार्ग आहे,” असे ते म्हणाले. (एपी) RUK RUK
वर्ग: ब्रेकिंग न्यूज
SEO टॅग्स: #swadesi, #News, Iran, US agree to hold nuclear talks Friday in Oman as Trump delivers blunt warning to Khamenei